زمین شناسی اقتصادی (لاهیجان)

 تعداد واحدهاي اصلي: 14 واحد             تعداد واحدهاي پايان نامه: 20 واحد

منبع : sci.um.ac.ir

شرح خدمات تهیه نقشه زمین شناسی 1:20000

    1- جمع آوری کلیه اطلاعات و مدارک موجود از مطالعات و فعالیت های انجام شده و بررسی آنها.

   2- فتوژئولوژی عکس های هوایی در مقیاس 1:20000 و انجام مطالعات مربوطه به منظور تهیه نقشه زمین شناسی به شرح زیر :

2-1- فتوژئولوژی اولیه برروی عکس های هوایی 1:20000 به منظور بررسی اولیه منطقه مورد مطالعه و تعیین تعداد و. جهت پروفیل های مورد نیاز و فواصل آنها

2-2- انجام مطالعات چکشی و پیمایش های سطحی پروفیل های انتخاب شده

2-3- تعیین کنتاکت طبقه های سازندها به انضمام تفکیک آنها و تعیین گسترش آنها در ناحیه و نیز اندازه گیری شیب و امتداد واحد ها با فواصل مناسب.

2-4- تعیین مورفولوژی حاکم بر منطقه و نیز تعیین لیتواستراتیگرافی و ضخامت واحد ها همراه با ستون چینه شناسی.

2-5- تعیین ویژگی های ساختاری و تکتونیکی اعم از چین خوردگی و کلیه سیستم های ناپیوستگی شامل : گسله، درزه، شیستوزیته، خطواره و ...

2-6- مطالعه زون های دگرسانی و ارتباط آنها با فرآیند کانی زایی

2-7- تعیین روند زون های مینرالیزه و انواع آلتراسیون های مرتبط با کانسار و نیز مورفولوژی مواد معدنی در صورت وجود گسترش و ارتباط آ«ها با سنگ های دیواره

2-8- تعیین ساخت و بافت ماکروسکوپی ماده معدنی و سنگ درونگیر

 لطفاً برای مطالعه ادامه متن روی "ادامه مطلب" کلیک نمائید

     - راهنمای چگونگی دریافت پروانه اکتشاف

شکل 1- نمونه ای از یک پروانه اکتشاف (http://samaco.persianblog.ir)

با توجه به تفویض اختیارات به اداره کل استانها در اجرای سیاست تمرکز زدایی و به دنبال تغییرات و تحولاتی که در نحوه و مراحل صدور پروانه اکتشاف صورت گرفته است، راهنمای چگونگی دریافت پروانه اکتشاف به شرح زیر تهیه شده است تا متضایان محترم بتوانند با رعایت مفاد آن از طریق اداره کل معدن و فلزات استان ها جهت اخذ پروانه اکتشاف اقدام نمایند.

 لطفاً برای مطالعه ادامه متن روی "ادامه مطلب" کلیک نمائید

آشنایی کلی با روش های استخراج و بهره برداری معادن

استخراج از معادن بستگی به عمق قرارگیری ماده معدنی، شکل توده معدنی، نوع ماده معدنی و برخی عوامل دیگر به دو روش روباز و زیرزمینی تقسیم می شود.

 لطفاً برای مطالعه ادامه متن روی "ادامه مطلب" کلیک نمائید

روش گزارش نویسی

عموماً گزارشات اکتشافی که در سازمانهای صنایع و معادن استان ها پذیرفته می شود دارای سرفصل های زیر می باشند :

           1- مقدمه

    2- معرفی ماده معدنی

       3- وضعیت جغرافیایی و شرایط آب و هوایی منطقه و کروکی راه های دسترسی به منطقه اکتشافی

           4- وضعیت زمین شناسی عمومی منطقه

           5- وضعیت زمین شناسی محدوده معدنی و ویژگی های زمین شناسی و معدنی زون کانه سازی

           6- تعیین ذخیره کانسار با ذکر روش های و فرمول ها و ... در کلاس های مختلف به همراه تعیین ترکیب میانگین شیمیایی معدن

         7- شرح کامل عملیات اکتشافی انجام شده از جمله حفاری ها، نمونه برداری ها، آزمایشات و نتایج آنها و جانمایی محلول های نمونه برداری برروی نقشه بزرگ مقیاس تهیه شده از محدوده به همراه اعلام هزینه در هر بخش از عملیات

       8-تعبیر و تفسیر داده های اکتشافی به ویزه بررسی نتایج آنها و مطالعات انجام شده، تست تکنولوژیکی و صنعتی و بررسی مواد مفید و زائد موجود در یک توده معدنی و...

           9-بررسی فنی و اقتصادی اولیه در مورد کانسار مورد مطالعه و تعیین قیمت تمام شده معدنی

   10-کلیات روش استخراج و بهره برداری از معدن به همراه ماشین آلات و نیروی انسانی و ...

        11-بررسی تاثیرات اقتصادی-اجتماعی اجرای طرح در منطقه معدنی

    لطفاً برای مطالعه ادامه متن روی "ادامه مطلب" کلیک نمائید

- آشنایی کلی با روش های تعیین ذخیره مواد معدنی

    (mineral reserve estimation)

پس از انجام مراحل مختلف اکتشاف و اثبات وجود یک ذخیره اقتصادی قابل استخراج، در مرحله بعد لازم است به تخمین خصوصیات ذاتی و توزیع فضایی کانسنگ پرداخت. بدیهی است که کل محدوده یک ذخیره به دلایل گوناگونی که همگی روی معدن کاری اقتصادی اثر می گذارند ممکن است قابل استخراج و بهره برداری نباشد. از جمله مهمترین عوامل موثر در اقتصادی بودن عبارتند از : عیار، عمق، ضخامت روباره و تکنولوژی فرآوری.

برای محاسبه دقیق قابل استخراج و به دنبال آن طراحی بهینه استخراج لازم است اطلاعاتی تفضیلی از خصوصیات ذخیره در دسترس باشد. این خصوصیات شامل توزیع فضایی کانسنگ پرعیار و کم عیار و باطله و همچنین نحوه تغییر پذیری ضخامت کانسنگ و روباره، همبستگی بین فلز اصلی و محصولات فرعی (فلزات با ارزش) می باشد. برای تعیین این خصوصیات لازم است داده های سه بعدی (سطحی و عمقی) در اختیار داشت.

لطفاً برای مطالعه ادامه متن روی "ادامه مطلب" کلیک نمائید

لطفاً صبور باشید در حال بارگذاری

- آشنایی با انواع روش های آنالیز مواد معدنی

مطالعه و آنالیز نمونه های معدنی از جمله مهم ترین بخش ای عملیات اکتشافی محسوب می شود. انتخاب و پیشنهاد روش مطالعه و آنالیز نمونه های برداشتی در مراحل مختلف کار اکتشافی می بایست توسط تهیه کننده طرح اکتشاف انجام پذیرد. واین امر مستلزم آشنایی طراح با روش های مختلف مطالعه و تجزیه مواد معدنی و نحوه به کارگیری آنها در مورد مواد و کانی های مختلف می باشد.

لطفاً برای مطالعه ادامه متن روی "ادامه مطلب" کلیک نمائید

1- نمونه برداری از رخنمون های مواد معدنی

در اجرای پروزه های معدنی در کارهای اکتشافی نمونه برداری بهینه و آماده ساززی صحیح نمونه ها ستون کار را تشکیل می دهد به نحوی که خطا های این مرحله از عملیات موجب بروز اثرات نامطلوب در سایر مراحل عملیاتی شده و مارا از دستیابی به نتایج واقعی محروم می سازد. بررسی های دقیق پروژه های معدنی در سال های اخیر نشان داده  که بخشی از نقاط ضعف بسیاری از این پروزه ها و نتایج نامطلوب و غیر منتظره حاصل از آنها ریشه در خطاهای وابسته به عملیات نمونه برداری و آماده سازی نمونه ها دارد.

بنابراین در تهیه طرح های اکتشافی و بررسی آنها آشنای طراح  و کارشناس تهیه کننده با روش های صحیح نمونه برداری و آماده سازی آنها در مورد مواد معدنی مختلف حائز اهمیت زیادی می باشد.

"در ادامه مختصراً به ذکر انواع روش های نمونه برداری در کارهای اکتشافی می پردازیم "

لطفاً برای مطالعه ادامه متن روی "ادامه مطلب" کلیک نمائید

پیشگفتار

عملیات اکتشافی طبق قانون معادن تجسس ارادی به منظور یافتن کانسار بوده و شامل مراحلی از قبیل مراحل زیر است :

- آثاریابی و نمونه برداری و آزمایشات کمی و کیفی

- بررسی های زمین شناسی، ژئوفیزیکی و زئوشیمیایی و مانند آنها و انجام اموری که برای اینگونه بررسی ها لازم باشد.

لطفاً برای مطالعه ادامه متن روی "ادامه مطلب" کلیک نمائید

برای اطلاعات بیشتر اینجا کلیک نمایید

انجمن زمین شناسی اقتصادی ایران

به منظور گسترش و پیشبرد ارتقای علمی زمین شناسی اقتصادی و توسعه کیفی نیروهای متخصص و بهبود بخشیدن به امور آموزشی در زمینه های زمین شناسی اقتصادی و اکتشافات زئوشیمیایی و اکتشافات ژئوفیزیکی، انجمن زمین شناسی ایران که موسسه ای غیرانتفاعی است در شهر مشهد- دانشگاه شهید فردوسی دانکشده علوم پایه شروع به فعالیت می کند.

برای آگاهی بیشتر از شرایط عضویت در این انجمن بر روی ادامه مطلب کلیک نمائید.

3- خواص کانی ها در نور متقارب (Convergent Light) :

نور متقارب نوری است که بر پلاریزور و انالیزور از عدسی متقارب کننده (کندانسور) و همچنین از عدسی برتراند (Bertrand Lens) که در قسمت بالای میکروسکوپ و زیر عدسی چشمی قرار دارد، استفاده می شود. به دلیل اینکه عدسی متقارب کننده عدسی محدبی است، دسته پرتوهای نورانی را در یک نقطه متمرکز می کند و اشکالی به وجود می آید که به آنها، اشکال تداخلی می گویند. خواصی که در نور متقارب مطالعه می شوند، عبارتند از یک محوری و دو محوری بودن کانی ها و تعیین علامت نورانی آنها.

لطفاً برای مطالعه ادامه متن روی "ادامه مطلب" کلیک نمائید

تشخیص ماکل : با چرخاندن صفحه پلاتین قسمت یا قسمت هایی از بلور روشن و بقیه تاریک به نظر می رسد و با چرخاندن بیشتر صفحه پلاتین قسمت های تاریک، روشن و قسمت های روشن، تاریک شده و این حالت تکرار می شود (شکل 15).

شکل 15- انواع ماکل در بلورهای پلاژوکلاز و پیروکسن

ماکل در کوردیریت

دیوپسید و کلسیت

میکروکلین

پیروکسن (آرزیریت)

آندالوزیت

لطفاً برای مطالعه ادامه متن روی "ادامه مطلب" کلیک نمائید

 رخ و شکستگی : بعضی از کانی ها در امتداد یا امتداد های معینی به طور منظم شکسته می شوند. این امتداد ها را رخ می نامند. اما شکستگی های عادی در هر امتدادی از کانی ممکن است به وجود آید (شکل 12 - C). رخ از خصوصیاتی است که در تعیین نوع چند رنگی (معکوس یا مستقیم) نیز دخالت دارد. تعداد سیستم رخ کانی، بررسی زاویه بیین آنها (در کانی هایی که دارای دو یا چند سیستم رخ هستند) و اینکه رخ ها تا چه حدی خوب یا ضعیفند، در تشخیص کانی ها نقش عمده ای دارند. رخ در کانی ها ممکن است دارای یک جهت (میکا) یا دو جهت باشد (آمفیبول، پیروکسن) یا سه جهت باشد (کلسیت)(شکل 12).هر گاه مقاطع عمود بر سطح رخ تهیه شوند، رخ به صورت خطوط موازی ظاهر می شود ؛ ولی اگر موازی با سطوح رخ تهیه گردد، هیچگونه رخی در سطح کانی مشاهده نمی شود، مانند بلور های میکا. ولی در کانی هایی که دارای دو سطح رخ غیر عمود بر هم هستندف رخ به صورت دو مجموعه خطوط نسبتا منظم متقاطع دیده می شود.

شکل 12 – رخ و شکستگی در کانی ها

 : aرخ کامل و یک جهته در کانی میکا b : رخ واضح و دو جهته در آمفیبول  : cشکستگی در گارنت

لطفاً برای مطالعه ادامه متن روی "ادامه مطلب" کلیک نمائید

لطفاً برای مطالعه ادامه متن روی "ادامه مطلب" کلیک نمائید

ماهیت نور : نیو.تن پرتوهای نور را ذرات کوچکی می دانست که از یک منبع نورانی منتشر می شوند. ماکسول، نور معمولی را متشکل از دو بردار الکتریکی و مغناطیسی می دانست که همزمان در دو صفحه عمود بر هم نوسان می کنند. طول موج امواج الکترومغناطیسی به ترتیب عبارتند از :

پرتوهای گاما 0/1تا کمتر از0/00001میلی میکرون، پرتوهای ایکس 0/1تا 10 میلی میکرون، امواج ماوراء بنفش 10 تا 410 میلی میکرون، نور مرئی 410 تا 710 میلی میکرون، امواج مادون قرمز 710 تا 10⁵

میلی میکرون و امواج رادیوئی که طول موج انها بین 10⁵ تا بیش از 10¹⁷ میلی میکرون است. برای مطالعه خواص نوری بلورها مانند اینتر فرانس، برفرنزانس، خاموشی، طویل شدگی و ضریب شکست از نور معمولی که طول موج آن بین 410 تا 710 میلی میکرون است، استفاده می شود. خصوصیات نوری بلورها توسط مولفه یا بردار الکتریکی مورد بررسی قرار می گیرد. بنابراین کلیه نتایج و روابط به دست آمده بر اساس خواص الکتریکی نور بوده، از بخش مغناطیسی آن صرفنظر می شود.

 لطفاً برای مطالعه ادامه متن روی "ادامه مطلب" کلیک نمائید

چکیده

اطلاعات حاصل از عملیات ژئوفیزیکی رادیومتری همواره اهمیت فراوانی در اکتشاف مواد رادیواکتیو دارند. در حقیقت این داده ها پایه اصلی برای اکتشاف عنصر اورانیوم در مناطق مختلف هستند. در این نوشتار با تجزیه و تحلیل داده های حاصل از ژئوفیزیک هوایی در برگه 1:250000سیرجان در جنوب شرقی ایران، محدوده های امید بخش عنصر اورانیوم مشخص شده اند. در این مقاله ابتدا به وسیله آمار کلاسیک و با استفاده از محاسبه پارامترهای اماری بر روی داده های برداشت شده ژئوفیزیک هوایی در منطقه ده سیاهان، جدایش جوامع انومالی انجام شده است و سپس جداول توزیع فراوانی عنصر اورانیوم و هیستوگرام های توزیع فراوانی این عنصر ترسیم گردیده است. پس از ترسیم هیستوگرام های توزیع فراوانی، پارامتر های آماری عنصر اورانیوم محاسبه شده و در نهایت جدایش جوامع آنومالی بر اساس پراکندگی حول میانگین صورت گرفته است.

واژگان کلیدی : روش آمار کلاسیک، ناهنجاری های اورانیوم، منطقه ده سیاهان

 لطفاً برای مطالعه ادامه متن روی "ادامه مطلب" کلیک نمائید

چکیده :

منطقه مورد نظر در شمال  شرقی اردبیل و حد فاصل اردبیل – آستارا قرار دارد. شواهد سنگ شناسی و ساختارهای تشکیل یافته موید فعالیت های آتشفشانی زیردریایی در این منطقه می باشد. ترکیب کلی این سنگ ها بازالتی بوده و اشکال پیلولاواها، دایک های منشوری و دریاچه  گدازه ای در نقاط متعدد نشان دهنده وجود آثار پوسته اقیانوسی در این منطقه می باشد. براساس مطالعات صورت گرفته در سایر نقاط مانند چالوس، لاهیجان و املش و تشابه ساختاری منطقه حیران با این مناطق، ممکن است منطقه حیران دنباله بازشدگی نوار جنوبی دریای خزر باشد. براساس شواهد چینه شناسی و قرارگیری گدازه های بازالتی منطقه در زیر کنگلومرای فجن، سن سنگ های آتشفشانی زیر دریایی این منطقه را همانند سایر مناطق عنوان شده در البرز می توان به کرتاسه نسبت داد.

 لطفاً برای مطالعه ادامه متن روی "ادامه مطلب" کلیک نمائید

5- ج - ساخت های سنگی 

این ساخت ها در صحرا قابل رویت اند و عبارتند از :

- ساخت منشوری(Prismatic Structure)

- ساخت پیلولاوایی(Pillow Lava Structure)

- ساخت حفره ای(Dwelling Structure)

- آنکلاو(Enclave)

- حد خارجی توده های نفوذی

 لطفاً برای مطالعه ادامه متن روی "ادامه مطلب" کلیک نمائید

مشخصات یک دستگاه اتشفشان

در حالت کلی هر کوه آتشفشان دارای ساختمان خاصی است که در مجموع می توان آنرا دستگاه آتشفشان نامید و خود از قسمت های زیر تشکیل یافته است:

- دودکش آتشفشان (Chemney)

- دهانه (Crater)

- مخروط (Cone)

لطفاً برای مطالعه ادامه متن روی "ادامه مطلب" کلیک نمائید

3- سنگ های معادل یا هم ارز

یک مذاب ممکن است در سطح زمین یا در اعماق پوسته یا نزدیک به سطح زمین سرد شود. در اینصورت با وجود آنکه ترکیب شیمیایی آن یکسان است ولی بافت و نوع کانی های متفاوتی در آن دیده می شود. به عنوان مثال، اگر یک مذاب بازالتی در سطح زمین سرد شود بافت آن پورفیری شیشه ای و پورفیرهای پلاژیوکلاز و اوژیت در متن شیشه ای و میکرولیتی آن دیده می شوند. این سنگ را بازالت می گوئیم.

لطفاً برای مطالعه ادامه متن روی "ادامه مطلب" کلیک نمائید

 2-ب- اقسام بافت در سنگ های آذرین درونی

- بافت گرانولار : یا بافت دانه ای که در آن کانی های تشکیل دهنده سنگ در تمام جهات تقریباً هم اندازه اند (شکل 2-6). این نوع بافت بیشتر در سنگ های گرانیتی دیده می شود و با توجه به فراوانی این سنگ ها، غالبا به سنگ هایی که بافت دانه ای داشته باشند، بافت گرانیتوئید(Granitoid) می گویند.

لطفاً برای مطالعه ادامه متن روی "ادامه مطلب" کلیک نمائید

- اقسام بافت های آذرین

2- الف – اقسام بافت در سنگ های آذرین بیرونی

بافت شیشه ای – که از انجماد سریع ماده مذاب به وجود می آید مانند ابسیدین.

شکل2-14-الف- ابسیدین با بافت شیشه ای

مقدمه

وقتی سنگی را در حد نمونه دستی و یا میکروسکوپی مطالعه می کنیم آنچه که به چشم می آید بافت سنگ است. ولی اگر سنگ را در صحرا یا در حد نمونه های بزرگ مورد بررسی قرار دهیم از ساخت سنگ صحبت می کنیم. مثلا ساخت منشوری در بازالت ها. در بعضی  نوشته اهی این دو تعریف معادل هم بکار رفته است ولی نباید این دو اصطلاح را به جای هم استفاده کرد.

1- پروپوزال هایی که در گروه تائید شده اند، توسط بخش تحصیلات تکمیلی آموزش به این قسمت فرستاده می شوند.

2- پس از تصویب پروپوزال ها در شورای پژوهشی واحد، ابلاغیه هایی توسط دانشجو به اساتید مربوطه تقدیم می گردد.

3- پس از آماده شدن پایان نامه جهت دفاع، ابتدا تائیدیه به استاد راهنما به مدیریت گروه رسیده، پس از مشخص شدن استاد داور، ابلاغیه داوری (در سه سه سری توسط دانشجو آماده می گردد) به ایشان تحویل می گردد.

فرم شماره 5 و فرم شماره 7 توسط دانشجو تکمیل شده و به همراه نامه استاد راهنما و مدیر گروه به قسمت تحصیلات تکمیلی تحویل می شود. پس با توجه به فرم 7 دریافتی از دانشجو، نامه ای جهت تائید کارنامه تحصیلی به قسمت آموزش ارسال شده و پاسخ در پرونده دانشجو درج می گردد. پس از انکه جوابیه داوری توسط دانشجو به قسمت تحصیلات تکمیلی پژوهشی ارائه و زمان دفاع مشخص گردید، دانشجو می بایست فرم های زیر را طبق توضیحات تکمیل نموده و به این قسمت تحویل دهد.

پس از انجام دفاع، جهت تسویه حساب می بایست فرم های ساختار( فرم شماره1 و فرم شماره 2 و فرم شماره 3) تکمیل گردند. فرم مشاره 3 از فرم های ساختار پرینت گرفته شده و به همراه فرم شماره 12، از اساتید مربوطه امضاء گرفته شود.

سپس 2 نسخه از پایان نامه مجلد به همراه 3 عدد CD که شامل حداکثر 2 فایل Word، 2 فایل PDF و فرم های ساختار هستند ) و فرم های امضاء شده (فرم شماره 2) از فرم های ساختار و فرم شماره 12، به قسمت تحصیلات تکمیلی تحویل شود.

شما می توانید فرم های فوق را از اینجا دریافت نمائید.

6- تقسیم بندی براساس تکامل سنگ های ماگمایی

سنگ های ماگمایی اگرچه متفاوتند معهذا ممکن است بین آنها، بخصوص انواعی که در یک منطقه محدود و در فاصله زمانی مشخص به وجود آمده اند قرابت و وابستگی هایی وجود داشته باشد که تنها به کمک آنالیز شیمیایی (استفاده از عناصر اصلی و کمیاب و ایزوتوپ ها) می توان به آن پی برد.

 مثلاً با توقف طولانی مدت یک ماگمای بازالتی در اتاق ماگمایی، ممکن است بلورهای الیوین از آن متبلور شود (تفریق بلورین) . در اینحالت مایع باقیمانده، بخشی از عناصر Mg و Fe را که در بلورهای الیوین وارد شده اند از دست می دهد. به همین ترتیب، اگر پیروکسن اوژیت و پلاژیوکلاز کلسیک هم از آن متبلور شود، مایع باقیمانده از آهن، منیزیوم و کلسیم تهی می شود. با این ترتیب با شروع تبلور یک مجموعه ماگمایی، بین بلور ها و مایع باقیمانده تفریق شیمیای رخ می دهد که برای اثبات آن می توان از ضرایب و یا نمودار تغییرات استفاده کرد.

6-الف- ضرایب تغییرات (ضریب فلسیک، ضریب مافیک، ضریب انجماد، ضریب تفریق) که عبارتند از :

ضریب فلسیک (Felsic) :

عبارتست از نسبت (Na₂O+K₂O+CaO)/(Na₂O+K₂O). این نسبت در سنگ های تفریق یافته بزرگ و در سنگ های تفریق نیافته کوچک است.

ضریب مافیک (mafic):

که عبارتست از نسبت (FeO+Fe₂O₃+MgO)/(FeO+Fe₂O₃)، با تبلور کانی های غنی از منیزیوم و پیروکسن، مایع باقیمانده قسمت اعظم منیزیوم خود را از دست می دهد. بنابراین در سنگ های مافیک این نسبت کوچک و در سنگ های حد واسط و اسید بزرگتر است.

ضریب انجماد یا SI (Solidification-Index) :

این ضریب به وسیله پترولوژیست ژاپنی (کونو) وضع گردیده و عبارتست از :

(MgO+FeO+ Fe₂O₃+Na₂O+K₂O) /100MgO=SI. اگر این نسبت کمتر از 35 درصد باشد نشانه تفریق بلورین در سنگ های ماگمایی و هر قدر مقدار آن کوچکتر باشد دامنه تفریق وسیع تر خواهد بود. در سنگ های تفریق نیافته این عدد بیش از 35 درصد است و اگر این نسبت از 45 درصد بیشتر باشد نشانه ای از انباشتگی کانی های آهن و منیزیوم در سنگ های ماگمایی است.

ضریب تفریق یا DI(Differentiation Index) :

این ضریب به وسیله تورنتون (Torenton) و تاتل (Tuttle) پیشنهاد شد و عبارتست از مجموع نورماتیو کوارتز (Q)، آلبیت (Ab)، نفلین (Ne)، کالسیلیت (Ks) و لوسیت (Lc) است. مقدار آن در سنگ های تحول یافته بیشتر از سنگ هایی است که در مراحل اولیه انجماد ماگما بوجود امده اند یعنی :

DI = Q+Or+Ab+Ne+Lc

6-ب- نمودار تغییرات (نمودار هارکر و نمودار AFM)

برای اثبات روند تغییرات در یک مجموعه ماگمایی می توان از نمودار های یر استفاده کرد :

نمودار هارکر (A-Harker) : این نمودار به وسیله هارکر سنگ شناس انگلیسی وضع شد. در این نمودار مطابق شکل 3-12 در محور افقی مقدار SiO₂(درصد وزنی) و در محور قائم اکسیدهای مختلف دیگر را قرار می دهند. مسلماً عناصری که در شروع تبلور، در ساختمان کانی وارد می شوند مقدار انها در مایع باقیمانده کاهش می یابد و در عوض عناصری که وارد ساختمان بلورین کانی های نشده اند در مذاب افزایش می یابد. مثلاً مقادیر اهن، منیزیوم و کلسیم با افزایش مقدار سیلیس در سنگ کاسته می شود. در عوض با افزایش مقدار سیلیس مقادیر K₂O و Na₂O در مذاب باقیمانده زیاد می شود. اگر روند تغییرات منحنی فوق تغییر نماید، ماگما در زمان انجماد دستخوش تحول غیر عادی شده است (مثلاً هضم سنگ میزبان، جدایش یا انباشتگی شدید بلورها و غیره)

شکل 3-12- نمودار تغییرات اکسیدهای مختلف بر حسب سیلیس یا نمودار هارکر در یک مجموعه ماگمایی

نمودار مثلتی AFM :

می توان نمودار مثلتی AFM (شکل 3-9) را خلاصه ای از ضرایب فلسیک و مافیک در نظر گرفت. در این شکل تغییرات ضرایب مافیک به صورت منحنی فلش دار در نمونه های اسکارگار (Skaergaard) به خوبی قابل مشاهده است. در این مجموعه سنگ های الترامافیک به تدریج و مطابق فلش بر اثر تفریق بلورین به انواع مافیک و حد واسط تغییر و تحول می یابند. منحنی پائین تغییرات ضریب فلسیک در گدازه های کوه لاسن است که با افزایش تفریق مقدار K₂O+Na₂O در نمودار افزایش یافته است.

شکل 3-13- نمودار AFM برای نمایش روند تفریق در سری سنگ های اسکارگارد و کوه لاسن

منبع : سنگ شناسی آذرین. درویش زاده، علی، 1385. انتشارات شالیزار